Kąkol polny Agrostemma githago

Kąkol polny (Agrostemma githago L.) – gatunek rośliny z rodziny goździkowatych. Pochodzi z zachodniej i środkowej Azji, Europy i Afryki Północnej. Dawniej pospolity, obecnie coraz rzadszy. Archeofit przywleczony do Polski jeszcze w czasach przedhistorycznych.

Liście ulistnienie naprzeciwległe, liście równowąsko lancetowate i owłosione podobnie jak łodyga. Kwiaty pojedyncze kwiaty wyrastają tylko na szczytach łodyg i z kątów liści na długich szypułkach Kielich trwały, 10-nerwowy, składający się z 5 dużych, zielonych, owłosionych ząbków o trójkątnym kształcie i długości do 3,5 cm. Korona zbudowana z 5 wolnych płatków o purpurowoliliowym kolorze, bez przykoronka. Płatki korony krótsze od działek kielicha. Łodyga wzniesiona, rozgałęziająca się, osiągająca do 90 cm wysokości. Cała łodyga przylegająco i miękko owłosiona długimi włoskami. Owoc torebka zawierająca duże ciemnobrunatne lub czarne nasiona o rozmiarach: ok. 3,5 mm długości, 2,8 mm szerokości, 2,2 mm grubości. Są one prawie czworościenne, słabo kanciaste i pokryte licznymi ostrymi brodawkami.

Biologia i występowanie


Rozwój
Roślina jednoroczna. Kwiaty są przedprątne, kwitną od czerwca do lipca, zapylane są przez motyle. Nasiona dojrzewają równocześnie z nasionami zbóż, wśród których rośnie kąkol. W glebie zachowują zdolność kiełkowania najwyżej przez 1 rok. Liczba chromosomów 2n= 48.
Siedlisko
Chwast segetalny – gatunek występujący wyłącznie w uprawach rolnych. Nigdzie już nie spotyka się go w środowisku naturalnym. Jego cykl życiowy jest doskonale dostosowany do cyklu życiowego zbóż. Dawniej był pospolitym chwastem, głównie zbóż. Do gleby dostaje się wraz z nasionami sianych zbóż. Szczególnie często spotykany był w uprawach ozimego żyta. Obecnie powszechnie stosuje się czyszczenie ziarna siewnego oraz skuteczne metody zwalczania chwastów. Skutkiem tego kąkol spotyka się w uprawach coraz rzadziej – grozi mu wyginięcie. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Centauretalia cyanii.
Roślina silnie trująca
Cała roślina jest trująca, zarówno dla ludzi, jak i koni, bydła i świń. Mąka z domieszką zmielonego kąkolu jest gorzka i trująca. Objawami zatrucia są: podrażnienie błon śluzowych, bóle głowy i mdłości, przyspieszenie tętna i paraliż mięśni oddechowych.


Roślina lecznicza
Surowiec: ziele, nasiona. Zawiera: w zielu saponiny (gitagenina) i kwas agrostemowy; w nasionach ponadto znajduje się związek sterydowy stigmasterol.
Działanie i zastosowanie: Napar przygotowuje się z 1 łyżki stołowej ususzonego ziela i 1 szklanki wrzącej wody (parzyć pod przykryciem 15–20 minut) i używa do przymoczek na krosty, wysypki, egzemy, a także do przemywania drobnych zranień i otarć naskórka. Ze względu na toksyczność kąkolu należy zachować ostrożność w stosowaniu jego preparatów.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2017-10-21 19:01:27]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=48490095. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Horst Klaasen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limbergerhof, 2004.
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  • Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  • Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
Przypisane cechy
ogólne roślina trująca
ogólne roślina lecznicza
ogólne chwast
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki purpurowe
liczba płatków płatków pięć
kształt blaszki liście lancetowate
kształt blaszki liście wąskie i wydłużone
kształt blaszki liście równowąske
ulistnienie naprzeciwległe
ulistnienie liście owłosione
kolor owoców czarne
kolor owoców brązowe
rodzaj owoców torebki
rodzaj owoców duże
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga owłosiona
wygląd łodygi łodyga wzniesiona
szacowana wysokość łodygi od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
pora kwitnienia czerwiec
pora kwitnienia lipiec