Szarłat wyniosły Amaranthus cruentus

Szarłat wyniosły (szarłat wiechowaty, amarantus, amarant, łac. Amaranthus cruentus L.) – gatunek rośliny z rodziny szarłatowatych. Prawdopodobnie pochodzi z Ameryki Środkowej, obecnie jest uprawiany w wielu rejonach świata.


Roślinę tę uprawiano na nasiona już ponad 4000 lat p.n.e. w Ameryce Północnej i Południowej, w Europie zaś amarantus pojawił się na przełomie XVI i XVII w. Był, obok kukurydzy, ziemniaka i fasoli, podstawową rośliną uprawną Inków i Azteków.
Amarantus bywa nazywany „zbożem XXI wieku”. Nasiona szarłatu uprawnego mają wysoką wartość odżywczą i są szeroko stosowane w piekarnictwie, przemyśle cukierniczym i farmaceutycznym. Nasiona nie zawierają glutenu, mogą zatem być stosowane w diecie dzieci chorych na celiakię. Masa nadziemna roślin może być wykorzystana jako zielonka, susz i kiszonka. Ponadto amarantus należy do grupy roślin charakteryzujących się specyficznym mechanizmem fotosyntezy typu C4, o wyższej i sprawniejszej efektywności wiązania CO2 atmosferycznego w porównaniu z roślinami o bardziej rozpowszechnionym mechanizmie fotosyntezy typu C3.
W Polsce ponad 90% upraw znajduje się na Lubelszczyźnie. Od pewnego czasu znów cieszy się popularnością, jako surowiec na paszę, mąkę i kaszę niezawierającą glutenu, a więc przydatną dla osób uczulonych na tę substancję. Chętnie spożywany też przez wegetarian, gdyż posiada wszystkie aminokwasy egzogenne.


Łacińska nazwa rośliny jest źródłem nazwy barwy amarantowej, koloru wypustek przy kołnierzach jednego z historycznych polskich mundurów wojskowych. Używa się też zamiennie określenia barwy szkarłatnej.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-04-03 14:03:40]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=51543877. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-24].
  • Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  • Szarłat wyniosły (Amaranthus cruentus) - Natura i Ty, www.naturaity.pl [dostęp 2017-04-30] .
  • Amarant – źródło zdrowia, WP Zdrowie & Fitness, 28 listopada 2012 [dostęp 2016-05-05] .
  • Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  • Szarłat wiechowaty (wyniosły) – uprawa i pielęgnacja, budujesz.info [dostęp 2016-05-05] .
  • Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 292.324-325.328-329. ISBN 978-83-200-5311-1.
Przypisane cechy
ogólne roślina jadalna
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina użytkowa
ogólne roślina uprawiana
ogólne roślina krótkowieczna
ogólne nie występuje w Polsce w stanie naturalnym
forma życiowa wg Raunkiæra terofit
barwa kwiatów płatki purpurowe
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiatostan
korona kwiatu i typ kwiatostanu kłos
kształt blaszki liście jajowate
kształt blaszki szorstkie
brzeg liścia ząbkowany
kolor liścia ciemnozielone
kolor liścia purpurowe
kolor liścia purpurowo nabiegłe
ogonek liściowy długi
szczyt zaostrzony
typ liści liść prosty
ulistnienie naprzemianległe
ulistnienie u dołu łodygi lub odziomkowe
ulistnienie liście różyczkowe
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga wzniesiona
wygląd łodygi łodyga prosta
wygląd łodygi lekko owłosiona
szacowana wysokość łodygi od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
pora kwitnienia czerwiec
pora kwitnienia lipiec
pora kwitnienia sierpień
pora kwitnienia wrzesień