Chaber bławatek Centaurea cyanus

Chaber bławatek, bławatek (Centaurea cyanus L. 1753) – gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych. Nazwy ludowe: białasy, głowacz, jasieniec, kardy, kwiatek wołoszek, macoszka, modrak, modrzeńczyk, samosiejka, wasilek, wawer. Występuje w Europie oraz na Syberii Zachodniej. W Polsce pospolity chwast polny, archeofit.

Liście ułożone skrętolegle, najczęściej równowąskolancetowate, szarozielone, szerokości 2‒5 mm. Dolne na ogonkach, z pojedynczymi, małymi ząbkami lub pierzastodzielne z 2‒3 łatkami. Górne niepodzielone, siedzące. Kwiaty kwiaty tylko rurkowate. Pojedyncze koszyczki kwiatowe o średnicy 2‒3 cm wyrastają na szczytach pędów z łuskowatej, podłużnej okrywy. Przyczepki listków okrywy brzegiem piłkowanoząbkowane lub orzęsione. Korona o 5 rurkowato zrośniętych płatkach o barwie ciemnobłękitnej, czerwonej, różowej lub białej. Kwiaty brzeżne większe, 5 pręcików, słupek dolny, złożony z 2 owocolistków. Okres kwitnienia od maja do września. Pokrój roślina zielna, słabo ulistniona, tworzy łany, osiąga wysokość 30‒90 cm. Łodyga cienka, prosta, lekko żeberkowana, pajęczynowato owłosiona, rozgałęziona. Owoce jedwabiście puszyste, przeważnie niebieskoszarobrązowe z białym wierzchołkiem niełupki. Jedna roślina wytwarza około 700‒1600 nasion.

Biologia i występowanie


Rozwój: roślina jednoroczna. Kwiaty przedprątne, zapylane przez motyle, muchówki, błonkówki. Owoce rozsiewane przez wiatr i mrówki. Zachowują zdolność kiełkowania przez 5‒10 lat.
Siedlisko: pola uprawne, gdzie rozsiewany jest razem ze zbożami, nieużytki, przydroża, ugory. Jest chwastem. Często spotykany na glebach ubogich w wapń (roślina wskaźnikowa gleb ubogich w wapń).
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Centauretalia cyani.
Liczba chromosomów 2n=24.

Blue Boy – pełne, szafirowoniebieskie koszyczki.
Jubilee Gem – pełne, niebieskie koszyczki, karłowe (wysokość 35‒40 cm).
Polka Dot – karłowe, pełnokwiatowe, szeroka gama barw.
Red Boy – pełne, czerwone koszyczki.
Rosa Ball – pełne, różowe koszyczki.
Weisser Ball – pełne, białe koszyczki
Black Ball – pełne, czarne koszyczki


Roślina lecznicza
Surowiec zielarski: kwiat bławatka bez kielicha (Flos Cyani sine calicis, Flos Cyani). Zawiera antocyjanidyny, flawonoidy, sole mineralne (w tym dużo manganu), cychorynę, centaurynę.
Działanie: moczopędne, żółciopędne i przeciwzapalne. Ze względu na bardzo łagodne działanie przeciwzapalne stosowany przy zapaleniu spojówek i w pediatrii. Napar z kwiatów zalecany jest przy chorobach nerek, stanach zapalnych kłębków i miedniczek nerkowych, przy niewydolności krążenia i w kamicy nerkowej. Zewnętrznie stosuje się go przy trudno gojących się ranach i owrzodzeniach, w stanach zapalnych oczu (w zapaleniu brzegów powiek, zapaleniu spojówek, wiosennym zapaleniu spojówek, nadwrażliwości na promienie słoneczne, promieniowanie z ekranów telewizyjnych).
Zbiór i suszenie: kwiat zbierać w słoneczny dzień, rano, po obeschnięciu rosy. Zbiera się płatki, wyrywając je z koszyczka. Zebrane kwiaty należy suszyć bardzo szybko w zacienionym i silnym przewiewie, aby nie zblakły, gdyż wówczas tracą własności lecznicze. Susz szczelnie zamknąć i przechowywać w ciemności.
Roślina ozdobna – stosowana na kwiat cięty i rabaty.
Barwnik – w czasach, gdy nieznane były sztuczne barwniki, z płatków brzeżnych bławatka wytwarzano niebieską farbę w połączeniu z ałunem, która doskonale barwiła wełnę. Sam sok barwi papier i przetwory spożywcze na niebiesko.
Roślina miododajna
Roślina jadalna: jadalne płatki.
Roślina kosmetyczna: używany przy łupieżu i grzybicy skóry głowy.
Roślina może zawierać niewielkie ilości kwasu pruskiego, dlatego niekiedy działa trująco na zwierzęta (gł. konie i krowy)
Nasiona zawierają ok. 28% tłuszczu, a w liściach znajduje się do 300 mg% witaminy C




Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-08-30 21:53:23]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54159105. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • dr Czesław Bańkowski, dr Jan Serwatka: Pożyteczne chwasty. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1977, s. 22‒23.
  • doc. dr hab. Aleksander Ożarowski: Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. Wyd. trzecie. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1982, s. 99. ISBN 83-200-0640-6.
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Horst Klaaßen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limbergerhof, 2004.
  • Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  • W. Doroszewski: Bławatek (pol.). sjp.pwn.pl. [dostęp 2018-08-11].
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść), www.polityka.pl [dostęp 2016-05-13] .
Przypisane cechy
ogólne roślina trująca
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina jadalna
ogólne roślina miododajna
ogólne roślina ozdobna
ogólne chwast
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki białe
barwa kwiatów płatki różowe
barwa kwiatów płatki czerwone
barwa kwiatów płatki niebieskie
korona kwiatu i typ kwiatostanu koszyczek
symetria kwiatu symetria rurkowata
kształt blaszki liście lancetowate
kształt blaszki liście wąskie i wydłużone
kształt blaszki liście równowąske
ulistnienie liście skrętoległe
ulistnienie bezogonkowe
ulistnienie wcinane (wrębne, sieczne i klapowane)
ulistnienie liście pierzaste
kolor owoców niebieskie
kolor owoców białe
rodzaj owoców niełupki
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga owłosiona