Bażyna czarna Empetrum nigrum

Bażyna czarna (Empetrum nigrum L.) – gatunek rośliny z rodziny bażynowatych. Jego ujęcie taksonomiczne jest bardzo problematyczne – obok formy typowej (diploidalnej z jednopłciowymi kwiatami) wyróżniane są liczne i w różny sposób odmienne taksony w randze osobnych gatunków lub włączanych tu podgatunków lub odmian. W szerokim ujęciu jest to roślina o rozległym zasięgu obejmującym obszary o klimacie arktycznym i umiarkowanym w Azji, Europie i Ameryce Północnej. W Polsce podlega ochronie gatunkowej i występuje głównie w północnej części kraju – nad morzem, głównie w borze bażynowym i na torfowiskach, poza tym w Sudetach i Karpatach. Bażyna bywa wykorzystywana jako roślina jadalna, lecznicza i okrywowa.

Liście skrętoległe i gęste, czasem okółkowe. Krótkoogonkowe, skórzaste (choć przy tym delikatne), zawsze zielone, błyszczące. Blaszka jest wąsko eliptyczna – osiąga od 4 do 5, rzadko 7 mm długości, przy szerokości ok. 1–1,2 mm (rzadko do 1,5 mm). Liście są bardzo silnie podwinięte na brzegu i tu za młodu nieco gruczołkowane. Podwinięte brzegi liścia tworzą zamkniętą przestrzeń od spodu widoczną w postaci białej, wgłębionej linii (tylko w jej obrębie znajdują się aparaty szparkowe). Koniec liścia jest tępy do zaokrąglonego. Liście z wiekiem stają się nagie, z wyjątkiem włosków wyrastających od spodu w obrębie zamkniętej przez podwinięte brzegi przestrzeni. Kwiaty kwiaty trzykrotne, u formy typowej zwykle jednopłciowe (roślina dwupienna). Rozwijają się na krótkich szypułkach w kątach liści w szczytowych partiach pędów, w skupieniach po 2–3. Na roślinach z kwiatami żeńskimi na jednym pędzie występuje około 6 kwiatów, na pędach roślin z kwiatami męskimi kwiaty są bardziej liczne. Działki kielicha wolne, długości do 1,5 mm. Trzy płatki korony są dwa razy dłuższe i także są wolne. Płatki kwiatów męskich są różowe, a żeńskich czerwone. Pręciki są trzy (czasem cztery), międzyległe płatkom, o nitkach dwa razy lub nieco nawet bardziej dłuższych od płatków. Pylniki bez rożków. Zawierają pyłek skupiony w tetrady (po 4) o średnicy 22 do 35 μm. W kwiatach żeńskich występują bardzo zredukowane prątniczki. Słupek jest pojedynczy, górny, o krótkiej szyjce i wielołatkowym, gałązkowatym znamieniu. Pękata zalążnia zawiera 6 do 9 komór. Pokrój krzewinka luźnokępkowa, o wiotkich silnie rozgałęzionych pędach osiągających zwykle do ok. 1 m długości. Młode pędy wznoszą się, są czerwonawe, nagie lub rzadko gruczołowato owłosione. Gruczołki drobne, czerwone. Starsze pędy pokładają się, mają łuszczącą się korę i czerwonobrunatną barwę. Rośliny osiągają wysokość do 50 cm, ale zwykle są niższe. Owoce kuliste, czarne po dojrzeniu, mięsiste i soczyste pestkowce o średnicy 7–8 mm (czasem drobniejsze – od 4 mm średnicy). Zawierają najczęściej 8–9 nasion (rzadziej od 6 do 11). Nasiona do 2 mm długości i 1 mm szerokości. Masa 100 nasion wynosi od 0,09 do 0,13 g.

Biologia i występowanie



W południowej części zasięgu bażyna jest reliktem polodowcowym. Gatunek wykazuje adaptację i przywiązanie do klimatu chłodnego, jednak przemarza podczas bardzo mroźnych zim w przypadku braku pokrywy śnieżnej. Z drugiej strony wymaga stosunkowo szybkiego ustąpienia pokrywy śnieżnej ze względu na wczesne kwitnienie. Odpowiednio chłodny okres jest niezbędny dla dojrzenia nasion. Gatunek wykazuje także przywiązanie do obszarów o klimacie odpowiednio wilgotnym – wysoka wilgotność powietrza w okresie letnim jest niezbędnym warunkiem prawidłowego wzrostu. Obszar występowania gatunku jest także skorelowany z obszarami o wyższym zachmurzeniu. Bażyna, dzięki niskiemu wzrostowi, dobrze znosi ekspozycję na silne wiatry. W miejscach na nie eksponowanych rośliny mają skrócone międzywęźla i tworzą niskie, gęste maty przy powierzchni ziemi. Źle rośnie przy silnym zacienieniu i w północnej części zasięgu wymaga siedlisk nasłonecznionych, w południowej jednak rośnie w miejscach nieco osłoniętych, często pod luźnym okapem drzew iglastych, pozwalającym na zachowanie odpowiedniej wilgotności powietrza.
Rośnie na bardzo różnych glebach, ale preferuje ubogie, kwaśne i wilgotne gleby torfowe. Na bardzo mokrych obszarach preferuje gleby o większej przepuszczalności, lepiej drenowane – źle znosi długotrwałe stagnowanie wody o wysokim poziomie. W miejscach bardzo wilgotnych, np. mszarze tworzonym przez torfowce, pędy bażyny są słabo rozgałęzione i silnie wydłużone.
Gatunek jest bardzo tolerancyjny pod względem odczynu gleby – notowany był przy pH wynoszącym od 2,5 do co najmniej 7,7, ale także na glebach mocno wapiennych. Dobrze rośnie na brzegach morskich narażony na wpływ słonych aerozoli i nie wykazał negatywnej reakcji w badaniu symulującym wystąpienie kwaśnych deszczy.
Generalnie bażyna jest wrażliwa na działanie ognia, przy czym zdolność przetrwania pożaru najwyraźniej zależy od jego wielkości. Jednak nawet jeśli podziemne organy przeżyją stosunkowo krótkotrwały, powierzchowny pożar – zdolność rośliny do odrastania nie jest wielka. Odtworzenie pokrycia sprzed pożaru może zająć bażynie 20 do 30 lat.
Maty tworzone przez pędy oraz korzenie bażyny odgrywać mogą istotną rolę chroniącą glebę, zwłaszcza w miejscach eksponowanych na wiatry oraz na stromych skarpach. Gatunek odgrywa istotną rolę w rekultywacji wyrobisk, zwłaszcza w strefie tundry. Jest rośliną pionierską na lawiniskach, wydmach piaszczystych, ale też utrzymuje się z powodzeniem w starych lasach.
Występuje na obszarach położonych od brzegów morskich po piętro alpejskie w górach.

Bażyna czarna w podgatunku typowym Empetrum nigrum subsp. nigrum występuje głównie w Europie Środkowej i Północnej – na zachodzie w Islandii, na Wyspach Brytyjskich, we francuskim Masywie Centralnym, na Półwyspie Skandynawskim (z wyjątkiem gór i dalekiej północy), w krajach Beneluxu, w Niemczech, Danii, Polsce, Białorusi, w krajach bałtyckich i w północnej Rosji (bez dalekiej północy). Poza tym w górach Europy Środkowej – Sudetach, Karpatach, Alpach, w północnej części Apenin, w Górach Dynarskich, Rodopach i Kaukazie. W wyższych partiach gór i dalej na północy w Arktyce takson ten zastępowany jest przez podgatunek E. nigrum subsp. hermaphroditum, który ma zasięg cyrkumborealny.
W północnej Azji (Syberia i Daleki Wschód, w tym północne krańce Chin) występuje rozdzielnopłciowa bażyna uznawana za Empetrum nigrum subsp. nigrum lub wyodrębniana jako osobne podgatunki lub nawet gatunki. W Ameryce Północnej bażyny rozdzielnopłciowe traktowane tu jako Empetrum nigrum subsp. nigrum rosną wzdłuż Aleutów i dalej wybrzeża Oceanu Spokojnego po północną Kalifornię. Na wyspach Archipelagu Arktycznego, Grenlandii, na Alasce rośnie E. nigrum subsp. hermaphroditum, przy czym obupłciowe bażyny sięgają poprzez całą Kanadę po północne krańce Stanów Zjednoczonych (od Maine po Minnesotę).
W Polsce typowa bażyna czarna E. nigrum subsp. nigrum rośnie w części niżowej kraju wzdłuż Pobrzeży Południowobałtyckich oraz na Pojezierzach Południowobałtyckich, na Pojezierzu Mazurskim i Litewskim oraz nielicznie na Nizinie Północnopodlaskiej. Na obszarach górskich występuje w Sudetach, w Tatrach i Kotlinie Nowotarskiej oraz w Bieszczadach. W wyższych partiach gór rośnie E. nigrum subsp. hermaphroditum.



W zielu bażyny stwierdzono obecność trującej grajanotoksyny (andromedotoksyny), poza tym innych glikozydów (np. empetryny). Z flawonoidów bażyna zawiera: kemferol, kwercetynę, rutynę, z kwasów organicznych: ursolowy, elagowy i kawowy, poza tym m.in. taniny i cyjanidynę.
Owoce cechują się dużą zawartością witaminy C i K, poza tym błonnika, antyoksydantów (mają ich nawet więcej od borówek). W świeżych owocach stwierdzono 39 ± 2 mg/100 g polifenoli (badano rośliny z Korei, a więc prawdopodobnie E. nigrum subsp. asiaticum) oraz 460–503 mg/100 g antocyjanów. Szczególnie bogaty jest skład flawonoli. Kwercetyny stwierdzono od 23 ± 1,5 do 37,2 ± 2,89 mg/100 g, kemferolu – 21,5 ± 0,5 mg/100 g, obecna jest też mirycetyna. Stwierdzono też w owocach kwasy fenolowe (kawowy, galusowy, protokatechowy, cynamonowy, ferulowy i kumarowy). W sumie zawartość kwasów fenolowych w świeżej masie owoców wynosi 12,1 ± 0,80 mg/100 g, przy czym najwięcej jest kwasu p-kumarowego. Owoce zawierają 2,8 ± 0,1 g/100 mL glukozy, 2,6 ± 0,1 g/100 mL fruktozy oraz 0,02 g/100 mL inozytolu oraz ok. 6,6% białek. Zawartość i skład chemiczny owoców jest zmienny w różnych obszarach i różnych warunkach klimatycznych. Szczegółowy skład i wartości odżywcze owoców z Alaski podane zostały niżej w tabeli w sekcji „Roślina jadalna”.
W nasionach znajduje się od 3,9 do 11,4% olejów roślinnych.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-08-31 00:10:16]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54272634. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Empetrum nigrum - L.. W: Plants For A Future [on-line]. [dostęp 2018-01-09].
  • Beata Bosiacka: Współczesne zróżnicowanie i przekształcenia nadmorskich borów bażynowych. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński. Rozprawy i Studia. t. 540, 2005, s. 100-104. ISBN 83-7241-423-8.
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  • T.G. Tutin, V.H. Heywood, N.A. Burges, D.M. Moore, D.H. Valentine, S.M. Walters, D.A. Webb: Flora Europaea. Vol. 3. Cambridge, London, New York, New Rochelle, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press, 1981, s. 14.
  • Tomas Jarevång, Marie-Charlotte Nilsson, Anna Wallstedt, Göran Odham, Olov Sterner. A bibenzyl from Empetrum nigrum. „Phytochemistry”. 48, 5, s. 893-896, 1998. 
  • Danuta Ulińska: Empetrum nigrum 'Bernstein'. W: e-katalog roślin [on-line]. Związek Szkółkarzy Polskich. [dostęp 2018-01-08].
  • Danuta Ulińska: Empetrum nigrum 'Zitronella'. W: e-katalog roślin [on-line]. Związek Szkółkarzy Polskich. [dostęp 2018-01-08].
  • Aceria empetri. W: Database of Insects and their Food Plants [on-line]. Biological Records Center. [dostęp 2018-01-11].
  • The IUCN Red List of Threatened Species. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. [dostęp 2018-01-10].
  • Empetrum nigrum L. s. str.. W: FloraWeb [on-line]. Bundesamt fur Naturschutz. [dostęp 2018-01-10].
  • S.G. Aiken, M.J. Dallwitz, L.L. Consaul, C.L. McJannet, R.L. Boles, G.W. Argus, J.M. Gillett, P.J. Scott, R. Elven, M.C. LeBlanc, L.J. Gillespie, A.K. Brysting, H. Solstad, J.G. Harris: Empetrum nigrum L.. W: Flora of the Canadian Arctic Archipelago [on-line]. NRC Research Press, National Research Council of Canada, Ottawa. [dostęp 2018-01-09].
  • Adam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 210. ISBN 83-915161-1-3.
  • Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: Marian Rejewski, 1996, s. 67, 112. ISBN 83-05-12868-7.
  • Empetrum nigrum Linnaeus. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-01-06].
  • V.B. Kuvaev, V.N. Vasilez, E.A. Krasnov, T.P. Berezovskaya. To diagnostics and chemisystematics of intrageneric taxa of Empetrum (Empetraceae). „Botanicheskii Zhurnal (Ботанический журнал)”. 81, 10, s. 104-115, 1996. 
  • Anna Namura-Ochalska: 2140 – Nadmorskie wrzosowiska bażynowe. W: Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Jacek Herbich (red.). T. 1: Siedliska morskie i przybrzeżne, nadmorskie i śródlądowe solniska i wydmy. Warszawa: Ministerstwo Środowiska, 2004, s. 139–146. ISBN 83-86564-43-1.
  • Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  • Empetrum nigrum. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2014-10-30].
  • Jabub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin zielarskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985, s. 269-270. ISBN 83-09-00682-9.
  • S. K. Czerepanov: Vascular Plants of Russia and Adjacent States (the Former USSR). Cambridge University Press, 2007, s. 220. ISBN 0-521-04483-9.
  • H. Matsuura, G. Saxena, S. W. Farmer, R. F. W Hancock, G. H. N. Towers. Antibacterial and Antifungal Compounds from Empetrum nigrum. „Planta Med.”. 61, s. 580, 1995. 
  • Eric Hultén: Flora of Alaska and Neighboring Territories: A Manual of the Vascular Plants. Stanford University Press, 1968, s. 716. ISBN 0-8047-0643-3.
  • Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Krosno: Chemigrafia, 2004, s. 32-33. ISBN 83-904633-69.
  • Krzysztof Kluk: Dykcyonarz roślinny. Tom I. Warszawa: Drukarnia Xsięży Piarów, 1805, s. 199.
  • Kazimierz Zarzycki: Rodzina: Empetraceae, Bażynowate. W: Flora Polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom X. Pawłowski B. (red.). Warszawa, Kraków: Polska Akademia Nauk, PWN, 1963.
  • Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  • González, V. T., Junttila, O., Lindgård, B., Reiersen, R., Trost, K., Bråthen, K. A.. Batatasin-III and the allelopathic capacity of Empetrum nigrum. „Nordic Journal of Botany”. 33, s. 225–231, 2015. DOI: 10.1111/njb.00559. 
  • Krzysztof Świerkosz: 4060 Wysokogórskie borówczyska bażynowe (Empetro-Vaccinietum). W: W. Mróz (red.): Monitoring siedlisk przyrodniczych. Przewodnik metodyczny. Część II. Warszawa: Ministerstwo Środowiska, 2012, s. 247-256.
  • Mieczysław Czekalski: Wrzosy, wrzośce i inne rośliny wrzosowate. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2008, s. 197-198. ISBN 978-83-09-01032-6.
  • Arne A. Anderberg. Phylogeny of the Empetraceae, with Special Emphasis on Character Evolution in the Genus Empetrum. „Systematic Botany”. 19, 1, 1994. 
  • Zbigniew Podbielkowski, Maria Podbielkowska: Przystosowania roślin do środowiska. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 143. ISBN 83-02-04299-4.
  • Empetrum nigrum var. japonicum K. Koch. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-01-09].
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Empetrum nigrum L. s.str.. W: Info Flora [on-line]. ZDSF (Zentrum des Datenverbundnetzes der Schweizer Flora) und die SKEW (Schweizerische Kommission zur Erhaltung der Wildpflanzen). [dostęp 2018-01-10].
  • T. Hylgaard, M. J. Liddle. The Effect of Human Trampling on a Sand Dune Ecosystem Dominated by Empetrum nigrum. „Journal of Applied Ecology”. 18, 2, s. 559-569, 1981. 
  • Stanisław i Grzegorz Kłosowscy: Rośliny wodne i bagienne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 291. ISBN 83-7073-248-8.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Empetrum. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-01-05].
  • J.N.B. Bell, J.H. Tallis. Empetrum nigrum L.. „Journal of Ecology”. 61, 1, s. 289-305, 1973. 
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-13].
  • Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 65. ISBN 83-214-1305-6.
  • Blackberries, wild, raw (Alaska Native) [Crowberries]. W: Nutrition Facts & Calories [on-line]. Condé Nast.. [dostęp 2018-02-01].
  • Empetrum nigrum L. black crowberry. W: Go Botany [on-line]. National Science Foundation. [dostęp 2018-01-09].
  • Empetrum nigrum. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. (Za: Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I-III. – Koeltz Scientific Books, Königstein). [dostęp 2018-01-10].
  • Malcolm Storey: Empetrum nigrum L. (Crowberry, Crowberry Agg.). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-01-12].
  • Anu K. Johansson, Päivi H. Kuusisto, Päivi H. Laakso, Kirsti K. Derome, Pentti J. Sepponen, Jouko K. Katajisto, Heikki P. Kallio. Geographical variations in seed oils from Rubus chamaemorus and Empetrum nigrum. „Phytochemistry”. 44, 8, s. 1421-1427, 1997. 
  • Sherwin Carlquist. Wood and bark anatomy of Empetraceae; comments on paedomorphosis in woods of certain small shrubs. „Aliso”. 12, 3, s. 497-515, 1989. 
  • English Names for Korean Native Plants. Korea National Arboretum. [dostęp 2018-01-09].
  • W. Szafer, S. Kulczyński, B. Pawłowski: Rośliny polskie. Lwów, Warszawa: Książnica-Atlas, 1924, s. 330.
  • šicha černá Empetrum nigrum L.. BioLib.cz. [dostęp 2018-01-10].
  • Bert Buizer, Stef Weijers, Peter M van Bodegom, Inger Greve Alsos, Pernille Bronken Eidesen, Johan van Breda, Maarten de Korte, Jaap van Rijckevorsel, Jelte Rozema. Range shifts and global warming: ecological responses of Empetrum nigrum L. to experimental warming at its northern (high Arctic) and southern (Atlantic) geographical range margin. „Environmental Research Letters”. 7, 2012. 
  • Empetrum nigrum. W: Database of Insects and their Food Plants [on-line]. Biological Records Centre. [dostęp 2018-01-11].
  • Tunde Jurikova, Jiri Mlcek, Sona Skrovankova, Stefan Balla, Jiri Sochor, Mojmir Baron, Daniela Sumczynski. Black Crowberry (Empetrum nigrum L.) Flavonoids and Their Health Promoting Activity. „Molecules”. 21, 12, 2016. DOI: 10.3390/molecules21121685. 
  • Empetrum nigrum L. ssp. hermaphroditum (Hagerup) Böcher. W: The Flora of Svalbard [on-line]. svalbardflora.net. [dostęp 2018-01-09].
  • Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. T. II. Warszawa: Nakładem autora, 1894, s. 299.
  • Interpretation Manual of European Union Habitats. W: EUR 28 [on-line]. European Commission DG Environment, April 2013. [dostęp 2018-01-09].
  • Matthews, Robin F.: SPECIES: Empetrum nigrum. W: Fire Effects Information System, [Online] [on-line]. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory, 1992. [dostęp 2018-01-09].
  • F.M. Muller: Seedlings of the North-Western European Lowland: A flora of seedlings. Wageningen: Centre for Agricultural Publishing and Documentation, 1978, s. 174.
  • Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. D-H. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s. 67. ISBN 83-01-12029-0.
  • Anna Shevtsova, Erkki Haukioja, Arja Ojala. Growth Response of Subarctic Dwarf Shrubs, Empetrum nigrum and Vaccinium vitis-idaea, to Manipulated Environmental Conditions and Species Removal. „Oikos”. 78, 3, s. 440-458, 1997. 
  • Crowberry Empetrum nigrum. W: Edible Wild Food [on-line]. EdibleWildFood.com. [dostęp 2018-01-09].
  • Halbritter H.: Empetrum nigrum. W: PalDat (2016-11-11) - a palynological database [on-line]. [dostęp 2018-01-10].
Przypisane cechy
ogólne drzewo
ogólne roślina trująca
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina jadalna
ogólne krzewinka
ogólne roślina barwierska
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina ekspansywna
ogólne roślina pionierska
ogólne roślina użytkowa
ogólne roślina pyłkodajna
barwa kwiatów płatki różowe
barwa kwiatów płatki czerwone
liczba płatków płatki trzy i mniej
kształt blaszki liście jajowate
ulistnienie liście skrętoległe
ulistnienie okółkowe
ulistnienie liście owłosione
ulistnienie ogonek liściowy obecny
kolor owoców czarne
rodzaj owoców kuliste
rodzaj owoców pestkowiec
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga owłosiona