Ziarnopłon wiosenny Ficaria verna

Ziarnopłon wiosenny, jaskier wiosenny, dawniej pszonka (Ficaria verna Huds.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych. Geofit wiosenny głównie żyznych siedlisk leśnych Europy i zachodniej Azji, pospolity w Polsce. Roślina trująca w czasie kwitnienia, ale wcześniej liście są jadalne i dawniej były ważnym źródłem witaminy C na przednówku. Roślina uprawiana jest jako ozdobna, była także wykorzystywana jako lecznicza. Zawleczona na inne kontynenty stała się tam uciążliwym gatunkiem inwazyjnym. W obrębie gatunku wyróżnia się w zależności od ujęcia systematycznego 5 lub 7 podgatunków, spośród których dwa występują w Polsce.

Liście skrętoległe, ogonkowe, z pochwiastą nasadą. Dwa do czterech liści odziomkowych o długich ogonkach tworzy rozetę przyziemną. Liście łodygowe mają krótsze ogonki, poza tym są podobne, choć te wyższe zwykle są mniejsze i silniej wcinane. U podgatunku typowego, występującego w Europie Środkowej, po kwitnieniu rozwijają się w kątach dolnych liści łodygowych jajowate, białawe bulwki. Blaszka liściowa jest mięsista, naga, błyszcząca i ciemnozielona, ale też często z jaśniejszymi i ciemniejszymi plamami. Ma zmienny kształt i wielkość – osiąga od 5 do 50 mm długości i szerokości. Zwykle ma kształt okrągło- lub jajowato-sercowaty, brzeg jest cały, karbowany lub wcinany. Kwiaty kwiaty pojedyncze, zwykle obupłciowe, rozwijają się na końcach poszczególnych rozgałęzień pędu. U podgatunku typowego o średnicy 13–30 mm (niektóre podgatunki mają większe kwiaty). Okwiat składa się z trzech wolnych, szybko odpadających i zielonkawych działek kielicha o wymiarach 4-9 × 3-6 mm oraz najczęściej 8 wolnych, żółtych płatków korony o wymiarach 6–15 × 2–5 mm. Płatki od wewnątrz są błyszczące, od zewnątrz matowe. Liczba pręcików i słupków jest zmienna w granicach od 5 do 72. Łodyga pojedyncza lub rozgałęziona o długości od 3 do 20 cm, płoży się i podnosi (u podgatunków diploidalnych łodygi są generalnie bardziej wyprostowane, u poliploidów płożą się), jest naga i korzeni się w węzłach. Owoce zwykle nie zawiązują się u podgatunku typowego, występującego w Europie Środkowej, ewentualnie są źle wykształcone (co najwyżej jako kilka luźnych i rozpostartych niełupek w górnej części dna kwiatowego). U innych podgatunków owocami są nagie lub omszone niełupki o wymiarach 2,6-2,8 (do 3,3 mm) × 1,8-2 mm bez dzióbka, zebrane w kulisty owoc zbiorowy, gęsto skupione i w większości wzniesione ku górze. Niełupki zawierają pojedyncze nasiono.

Biologia i występowanie


Ziarnopłon wiosenny rośnie najczęściej w żyznych lasach liściastych, zwłaszcza w lasach łęgowych i w wilgotnych grądach, unika natomiast lasów na glebach kwaśnych i ubogich, np. kwaśnych buczyn i kwaśnych dąbrów. Poza tym występuje na wilgotnych łąkach i pastwiskach, w zaroślach, nad brzegami potoków i źródeł, często też w parkach i ogrodach jako chwast. Utrzymuje się także na wykaszanych przydrożach i trawnikach.
Preferuje miejsca słabo nachylone, na stokach utrzymuje się tylko w pobliżu wypływów wód. W pełni sezonu wegetacyjnego stanowiska ziarnopłonu wiosennego często są silnie zacienione, przy czym cieniste miejsca preferuje podgatunek typowy (rozmnażający się głównie wegetatywnie tetraploid), podczas gdy zachodnioeuropejski diploidalny podgatunek płodny rośnie zarówno w miejscach latem ocienionych, jak i w miejscach nasłonecznionych. Niektóre podgatunki, jak calthifolia preferują nawet siedliska nasłonecznione takie jak murawy stepowe i widne zarośla. Rośliny rosnące w miejscach lepiej nasłonecznionych kwitną obficiej i mają lepiej rozwinięty system korzeniowy. Gleba na stanowiskach ziarnopłonu jest zróżnicowana, w szerokich zakresach odczynu pH, składu chemicznego i mechanicznego. Podgatunek płodny (zachodnioeuropejski subsp. fertilis) dobrze rośnie jednak na glebach lekko zakwaszonych (od 4,4 do 6,9 pH), podczas gdy podgatunek wegetatywny (środkowoeuropejski subsp. verna) preferuje gleby obojętne i lekko zasadowe (od 6,5 do 7,9 pH), zasobne w węglan wapnia. Podgatunek ten na glebach zakwaszonych wytwarza mniej i mniejsze bulwy korzeniowe i zmniejsza liczbę powstających bulwek w kątach liści. Oba najbardziej rozpowszechnione podgatunki preferują siedliska wilgotne i mokre lub zalewane okresowo. Ziarnopłon kusy (subsp. calthifolia) rośnie często z kolei w miejscach suchych i na glebach zasolonych. W okresie spoczynku letniego rośliny nawet rozwijające się wiosną w miejscach wilgotnych dobrze znoszą susze. Zaczynając rozwój jeszcze w miesiącach zimowych ziarnopłon cechuje się dużą odpornością na mróz (młode liście przeżywają co najmniej -9,5°C).
W górach zanika w piętrze pogórza, rzadki jest w reglu dolnym – osiąga do 1200 m n.
p.
m. w Tatrach i 1620 m n.
p.
m. w Alpach.
W typologii siedliskowej lasów Europy Środkowej gatunek jest wskaźnikowy dla siedliska lasu wilgotnego (Lw) i olsu jesionowego (OIJ).

Zasięg gatunku obejmuje niemal całą Europę, poza tym Azję Zachodnią, rejon Kaukazu i Syberię Zachodnią, a także Afrykę Północną. W Europie brak go na Islandii, w północnej i górskiej części Półwyspu Skandynawskiego i w północnej części Niziny Wschodnioeuropejskiej. W Polsce jest gatunkiem rodzimym, pospolitym na terenie niemal całego kraju, rzadszy jest miejscami na północnym wschodzie i w górach.
Jako gatunek inwazyjny rośnie w Ameryce Północnej, Japonii, Australii i Nowej Zelandii. Introdukowany został na kontynent amerykański prawdopodobnie jako roślina ozdobna i wciąż jako taki znajduje się w obrocie handlowym. Stwierdzony został po raz pierwszy zdziczały w Pensylwanii w 1867. Współcześnie występuje już jako zadomowiony w 26 wschodnich stanach USA, a także w Oregonie i Waszyngtonie, w Teksasie oraz we wschodnich i zachodnich prowincjach Kanady. Kilka stanów wprowadziło zakaz rozprzestrzeniania gatunku na ich obszarze (Connecticut, Massachusetts, Oregon i Waszyngton). W Ameryce Północnej stwierdzono obecność co najmniej 5 podgatunków sprowadzonych z Europy.
Zasięgi geograficzne poszczególnych podgatunków opisane zostały w sekcji „Systematyka i zmienność”.


Bulwy ziarnopłonu były spożywane już w mezolicie i neolicie, o czym świadczą znaleziska archeologiczne z różnych miejsc w Europie. Jadalne są młode liście, bulwki i pąki kwiatowe. Dawniej ludność wiejska wczesną wiosną (na tzw. przednówku) spożywała młode liście ziarnopłonu, uważając je za smaczne warzywo. Ze względu na dużą zawartość witaminy C młode liście pomagały zapobiegać szkorbutowi. W Niemczech ziarnopłon nazywany był skorbutkraut, podobnie jak warzucha lekarska, i opisywany był jako mający podobne właściwości. W celu uzyskania liści etiolowanych (pozbawionych zupełnie goryczy) posypywano miejsca rozwoju ziarnopłonów trocinami.
Krzysztof Kluk smak liści określał jako „słodkawy, nieco tłusty, nie bardzo przyjemny”. Mogą być one spożywane surowe i gotowane, przyrządzane podobnie jak szpinak. Młode listki uznawane są za wartościowy dodatek do sałatek wiosennych. Pąki kwiatowe można przyrządzać tak jak pąki kaparów. Bulwki łodygowe są jadalne po przegotowaniu, ewentualnie pieczone. Na Korsyce spożywano przegotowane bulwki z olejem oliwkowym, doprawione solą morską.
Ze względu na wzrastający udział piekącej i toksycznej protoanemoniny roślina staje się gorzka i lekko trująca w okresie kwitnienia. Ostry smak jest sygnałem, że rośliny spożywać już nie należy.


Ziele ziarnopłonu (Herba Ficariae) uznawane było za lecznicze i używane w medycynie ludowej. Zbierano je przy bezdeszczowej pogodzie i suszyło w miejscu zacienionym.
Ekstraktu z ziela używano do kąpieli w celu leczenia hemoroidów, brodawek i świerzbu. Ziele wykorzystywano także przy krwawieniach z dziąseł, do przemywania drobnych zranień, a sokiem łagodzono ukąszenia owadów. Na Wyspach Brytyjskich wywarem z korzeni i ziela leczono też skrofulozę (zgrubienia węzłów chłonnych dawniej zwane zołzami (ang. king's evil)). Zarówno to, jak i leczenie guzków krwawniczych oraz różnych brodawek tłumaczono zgodnie z nauką o sygnaturach wskazaniem przez Stwórcę za pomocą kształtu, w tym wypadku bulw korzeniowych, co leczy dane ziele. Pisał o tym Nicholas Culpeper w 1652, a wcześniej Pierandrea Matthioli.
Do analogicznych dolegliwości, jak tradycyjnie leczonych ziarnopłonem, stosuje się tzw. leki homeopatyczne sporządzane z udziałem tego ziela.


Kwiaty często odwiedzane są przez pszczoły ze względu na wczesne i masowe kwitnienie, chociaż nektar wydzielany jest w znikomych ilościach.
Z bogatych w skrobię bulw korzeniowych uzyskiwano dawniej krochmal.
Według niektórych źródeł płatki kwiatów, a według innych liście, mogą być używane do czyszczenia zębów.Ziarnopłon wiosenny bywa uprawiany jako roślina ozdobna, szczególnie jako roślina okrywowa pod drzewami, ale też zalecana do ogrodów skalnych i na obrzeża rabat. Jego walorem są jaskrawo złociste kwiaty i żywozielone liście, często z jasnymi lub ciemnymi plamkami, oraz fakt, że zakwita bardzo wcześnie i podobnie jak w środowisku naturalnym może rosnąć w miejscach latem zacienionych, gdyż rozwija się wczesną wiosną, zanim drzewa wypuszczą liście. W miejscach, gdzie ziarnopłon jest uprawiany, zaleca się sadzenie roślin ozdobnych w drugiej połowie lata, ponieważ części nadziemne ziarnopłonu zamierają na jego początku. Ewentualnie dobrymi towarzyszami ziarnopłonu są rośliny zachowujące liście przez całe lato, takie jak paprocie, konwalia majowa, przylaszczka pospolita, fiołek wonny.
Roślina może być ekspansywna w odpowiednich dla siebie warunkach siedliskowych i nierzadko w ogrodach jest uciążliwym chwastem.
Oprócz typowej formy gatunku uprawia się bardziej ozdobne kultywary, których walorem jest też to, że są mniej ekspansywne od formy typowej. 'Alba Plena' – kwiaty pełne, najpierw kremowe, później białe,
'Albus' – kwiaty kremowobiałe i lśniące,
'Brambling' – kwiaty mniejsze, żółte, ale liście w bordowe i srebrne plamy,
'Brazen Hussy' – kwiaty żółte od góry i brązowe od spodu, liście brązowo-zielone,
'Collarette' – kwiaty z gęstym pomponem w części środkowej otoczonym pojedynczym, żółtym okwiatem; liście z brązową plamą w części środkowej,
'Coppernob' – kwiaty z płatkami kremowymi w górnej części i żółtymi w dolnej, liście brązowe,
'Double Bronze' – kwiaty duże, półpełne, z płatkami żółtymi od spodu brązowymi, liście zielone z jasnymi plamkami,
'Double Cream' – kwiaty półpełne, duże, zielonokremowobiałe; liście zielone,
'Green Petal' – kwiaty niewielkie, okwiat z listków żółto-zielonych, nieregularnych,
'Picton's Double' – kwiaty pełne, cytrynowożółte; liście zielone,
'Pleniflora' – kwiaty pełne,
'Salomon's White' – kwiaty duże, białe, liście zielone,
'Yaffle' – kwiaty z płatkami zredukowanymi, zielonkawymi, przez to eksponujące żółte pręciki, liście jasnozielone.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-12-04 21:00:48]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54923075. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Aleksander Łukasiewicz: Krajowe byliny ozdobne. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1956, s. 39-40.
  • Ficaria verna. W: Gardening Help [on-line]. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2018-04-05].
  • Hermann Hager: Hager's Handbuch der pharmaceutischen Praxis für Apotheker, Ärzte, Drogisten und Medicinalbeamte. J. Springer, 1900.
  • National Red Lists. IUCN, Zoological Society of London. [dostęp 2018-04-06].
  • Ranunculus ficaria (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-02].
  • Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Byliny w twoim ogrodzie. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2010, s. 184. ISBN 978-83-7506-381-3.
  • D. H. Lawrence: Sons and Lovers. B.W. Huebsch Publishers, 1913, s. Rozdział 6: Death in the family.
  • Emadzade, Khatere, Lehnebach, Carlos, Lockhart, Peter, Hörandl, Elvira. A molecular phylogeny, morphology and classification of genera of Ranunculeae (Ranunculaceae). „Taxon”. 59, 3. s. 809-828 (ang.). 
  • Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  • Ranunculus ficaria. W: Global Invasive Species Database [on-line]. Invasive Species Specialis Group. [dostęp 2018-04-04].
  • F.M. Muller: Seedlings of the North-Western European Lowland: A flora of seedlings. Wageningen: Centre for Agricultural Publishing and Documentation, 1978, s. 111.
  • Angela R. Post, Alexander Krings, Wade A. Wall, Joseph C. Neal. Introduced lesser celandine (Ranunculus ficaria, Ranunculaceae) and its putative subspecies in the United States: a morphometric analysis. „Journal of the Botanical Research Institute of Texas”. 3, 1, s. 193-209, 2009. 
  • Jan Volak, Jiri Stodola: Rośliny lecznicze. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW, 1992, s. 248. ISBN 83-7066-389-3.
  • Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. T. II. Warszawa: Nakładem autora, 1894, s. 333-334.
  • The IUCN Red List of Threatened Species. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. [dostęp 2018-04-06].
  • Władysław Szafer (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. III. Kraków: Polska Akedemia Umiejętności, 1927, s. 59-60.
  • Jan-Frits Veldkamp. De nomenclatuur van Speenkruiden (Ficaria verna Huds. s.l.,Ranunculaceae). „Gorteria”. 37, 3, s. 84-116, 2015. 
  • Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Krosno: Chemigrafia, 2004, s. 251. ISBN 83-904633-6-9.
  • Culpeper's Complete Herbal. Hertfordshire: Wordsworth Reference, 1995, s. 61-62. ISBN 1-85326-345-1.
  • North, P.: Poisonous Plants and Fungi in Colour. London Blandford, 1967, s. 131.
  • Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin w Polsce dziko rosnących. Lwów, Warszawa, Kraków: Wydawnictwo Zakładu Nar. Im. Ossolińskich, 1923, s. 73.
  • Leokadia Witkowska-Żuk: Atlas roślinności lasów. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008, s. 102. ISBN 978-83-7073-649-1.
  • Ranunculus ficaria. W: Pollen-Wiki [on-line]. [dostęp 2018-04-01].
  • Robin Harford: Traditional and Modern Use of Lesser Celandine. W: eatweeds.co.uk [on-line]. 24 lutego 2018. [dostęp 2018-04-06].
  • Kalman Vanky, Matthias Lutz. Entyloma majewskii sp. nov. (Entylomataceae) on Ranunculus ficaria from Iran. „Polish Botanical Journal”. 55, 2, s. 271-279, 2010. 
  • Berger Artur; Wachter Helmut (red.): Hunnius Pharmazeutisches Wörterbuch. Walter de Gruyter Verlag, 1998.
  • František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
  • Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: Marian Rejewski, 1996, s. 72, 163. ISBN 83-05-12868-7.
  • Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  • Hatem Taifour, Ahmad El-Oqlah: Jordan Plant Red List. Royal Botanic Garden, Jordan. [dostęp 2018-04-06].
  • Pavol Prokop, Peter Fedor. Why do flowers close at night? Experiments with the Lesser celandine Ficaria verna Huds (Ranunculaceae). „Biological Journal of the Linnean Society”. 118, 3, s. 698–702, 2016. DOI: 10.1111/bij.12752. 
  • The Atlantic Companion to Literature in English. Mohit K. Ray (red.). Atlantic Publishers & Dist, 2007, s. 530. ISBN 81-269-0832-7.
  • P.A.Stroh i in.: A Vascular Plant Red List for England. Botanical Society of Britain and Ireland. [dostęp 2018-04-06].
  • Adam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 240. ISBN 83-915161-1-3.
  • Weed Risk Assessment for Ficaria verna Huds. (Ranunculaceae) – Fig buttercup. Maryland Department of Agriculture, 2015. [dostęp 2018-04-02].
  • Krzysztof Kluk: Dykcyonarz roślinny. Tom III. Warszawa: 1811, s. 6–7.
  • Jarolav Kresanek: Atlas liecivych rastlin a lesnych plodov. Vydavatelstvo Osveta, 1977.
  • Bulent Yilmaz, Barış Yilmaz, Bora Aktaş, Ozan Unlu, Emir Charles Roach. Lesser celandine (pilewort) induced acute toxic liver injury: The first case report worldwide. „World J Hepatol.”. 7, 2, s. 285–288, 2015. 
  • Slavomil Hejny, Bohumil Slavik: Kvetena Ceske Socialisticke Republiky 1. Praha: Academia, 1988, s. 456-458.
  • A.Bonora, B.Botta, E.Menziani-Andreoli, A.Bruni. Organ-specific Distribution and Accumulation of Protoanemonin in Ranunculus ficaria L.. „Biochemie und Physiologie der Pflanzen”. 183, 5, s. 443-447, 1988. DOI: 10.1016/S0015-3796(88)80059-3. 
  • Ranunculus ficaria. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. (Za: Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I-III. – Koeltz Scientific Books, Königstein). [dostęp 2018-04-01].
  • W. Szafer, S. Kulczyński, B. Pawłowski: Rośliny polskie. Lwów, Warszawa: Książnica-Atlas, 1924, s. 257.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  • Ranunculus ficaria L.. W: Plants Database [on-line]. USDA. [dostęp 2018-04-05].
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Eugeniusz Radziul: Wśród kwiatów. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2012, s. 145-149. ISBN 978-83-7506-885-6.
  • A. Chevallier: The Encyclopedia of Medicinal Plants. New York: DK, 1996, s. 258.
  • Brian Pitkin, Willem Ellis, Colin Plant, Rob Edmunds: FICARIA. Lesser Celandine. [Ranunculaceae]. W: The leaf and stem mines of British flies and other insects [on-line]. [dostęp 2018-04-05].
  • Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 122-123. ISBN 83-09-00660-8.
  • Ficaria verna Huds. (ang.). The Plant List. [dostęp 12 czerwca 2015].
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Miranda Seymour: A Brief History of Thyme and Other Herbs. Grove Press, 2002, s. 18. ISBN 0-8021-4008-4.
  • C.S. Lewis: Lew, czarownica i stara szafa. Poznań: Media Rodzina of Poznań, 1996, s. Rozdział 11. ISBN 83-85594-32-9.
  • K. Cipollini, K. Titus, C. Wagner. Allelopathic effects of invasive species (Alliaria petiolata, Lonicera maackii, Ranunculus ficaria) in the Midwestern United States. „Allelopathy Journal”. 29, 1, s. 63-76, 2012. 
  • Detlev Drenckhahn, Werner Baumgartner, Ben Zonneveld. Different genome sizes of Western and Eastern Ficaria verna lineages shed light on steps of Ficaria evolution. „Forum Geobotanicum”. 7, s. 27-33, 2017. DOI: 10.3264/FG.2017.1122. 
  • Teresa Lewkowicz-Mosiej: Rośliny lecznicze. Warszawa: Świat Książki, 2012, s. 348-349. ISBN 978-83-7799-557-0.
  • zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005, s. 735. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  • Stefanie Klooss, Elske Fischer, Welmoed Out, Wiebke Kirleis. Charred root tubers of lesser celandine (Ficaria verna HUDS.) in plant macro remain assemblages from Northern, Central and Western Europe. „Quaternary International”. 404 A, s. 25-42, 2016. DOI: 10.1016/j.quaint.2015.10.014. 
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002, s. 79. ISBN 83-85444-83-1.
  • Annie E. Axtell, Antonio DiTommaso, Angela R. Post. Lesser Celandine (Ranunculus ficaria): A Threat to Woodland Habitats in the Northern United States and Southern Canada. „Invasive Plant Science and Management”. 3, 2, s. 190-196, 2010. DOI: 10.1614/IPSM-D-09-00044.1. 
  • Zbigniew Podbielkowski, Maria Podbielkowska: Przystosowania roślin do środowiska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 50, 275. ISBN 83-02-04299-4.
  • Piotr R. Burda: Zatrucia ostre grzybami i roślinami wyższymi. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 212-213. ISBN 83-01-12403-2.
  • Ranunculus ficaria. W: Database of Insects and their Food Plants [on-line]. Biological Records Centre. [dostęp 2018-04-03].
  • W.N. Ellis: Ficaria verna (ang.). Plant parasites of Europe. [dostęp 2018-04-05].
  • Mieczysław Lipiński: Pożytki pszczele. Zapylanie i miododajność roślin. Warszawa: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2010, s. 68. ISBN 978-83-09-99024-6.
  • Ficaria verna Huds. s. l., Knöllchen-Scharbockskraut. W: FloraWeb [on-line]. Bundesamt fur Naturschutz. [dostęp 2018-04-06].
  • C. S. Lewis: The Lion, the Witch and the Wardrobe. 1950, s. Rozdział 11.
  • K. Taylor, Beryl Markham. Ranunculus Ficaria L. (Ficaria verna Huds.; F. Ranunculoides Moench). „Journal of Ecology”. 66, 3, s. 1011-1031, 1978. 
  • Kendra Cipollini, Megan Greenawalt Bohrer. Comparison of allelopathic effects of five invasive species on two native species. „The Journal of the Torrey Botanical Society”. 143, 4, s. 427-436, 2016. 
  • Bruno P. Kremer: Dzikie rośliny jadalne i trujące. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2011, s. 156. ISBN 978-83-11-12086-0.
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  • Eugeniusz Radziul: Poradnik kolekcjonera. Skalniaki. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2015, s. 247-250. ISBN 978-83-7785-492-1.
  • Tadeusz Henryk Puchalski: Rośliny siedlisk leśnych w Polsce. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2004, s. 190. ISBN 83-09-01822-3.
Przypisane cechy
ogólne roślina trująca
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina jadalna
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina inwazyjna
ogólne roślina ekspansywna
ogólne chwast
ogólne roślina użytkowa
ogólne bylina
ogólne roślina pyłkodajna
barwa kwiatów płatki żółte
barwa kwiatów płatki zielonkawe
liczba płatków płatki trzy i mniej
kształt blaszki liście sercowate
kształt blaszki liście jajowate
ulistnienie liście skrętoległe
ulistnienie ogonek liściowy obecny
ulistnienie u dołu łodygi lub odziomkowe
ulistnienie wcinane (wrębne, sieczne i klapowane)
ulistnienie karbowany
rodzaj owoców kuliste
rodzaj owoców niełupki
powierzchnia owocu owłosiona
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga gładka