Róża dzika Rosa canina

Róża dzika (Rosa canina L.) – gatunek krzewu z rodziny różowatych, z rodzaju róża. Ludowe nazwy: psia róża, która jest tłumaczeniem nazwy łacińskiej, oraz szypszyna (stąd szypszyniec różany), nazwa o pochodzeniu słowiańskim. Występuje na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Można ją spotkać prawie w całej Europie, na terenach do 1500 m n.p.m., w Afryce Północnej, na Wyspach Kanaryjskich, na Maderze, w Azji, rozprzestrzeniła się także w Australii i Nowej Zelandii. W Polsce jest gatunkiem pospolitym.

Liście złożone są z 5–7 jajowato-eliptycznych, ostro ząbkowanych listków o ostro, pojedynczo lub podwójnie piłkowanych brzegach. Są zielone, rzadko tylko sine, nagie lub owłosione. Kwiaty pięciopłatkowe kwiaty, różowe lub białawe są pojedyncze lub zebrane w kwiatostany. Wyrastają na szypułkach dłuższych od podsadek. Działki kielicha słabo ogruczolone, po przekwitnięciu są przeważnie odgięte w dół i dość wcześnie odpadają. Hypancjum zazwyczaj podłużne, rzadko kuliste. Pokrój krzew o wysokości do 3 m, czasami pnącze o wysokości do 12 m.. Gałęzie są łukowato odgięte ku ziemi. Gałązki z silnie, hakowato zakrzywionymi kolcami. Owoce owoc szupinkowy wielkości 2–3 cm, wydłużony, purpurowoczerwony.

Biologia i występowanie


Nanofanerofit. Porasta zarośla, skraje lasów, miedze, przydroża. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Rhamno-Prunetea. Kwitnie od maja do lipca, jej kwiaty wydzielają przyjemny zapach. Owoce są rozsiewane przez zwierzęta (endochoria).
Gatunek zbiorowy, zmienny morfologicznie.
Tworzy mieszańce z różą czerwonawą, r. gęstokolczastą, r. francuską , r. Jundziłła.
Liczba chromosomów 2n = 5x = 35. Niekiedy 2n = 28 albo 42. Podczas mejozy I 14 chromosomów tworzy siedem biwalentów. Pozostałe 21 chromosomy pozostają niesparowane. W zapłodnieniu uczestniczą komórki plemnikowe zawierająca 7 chromosomów i komórka jajowa z 28 chromosomami.


Roślina lecznicza
Surowiec zielarski: dojrzałe owoce (Fructus Rosae). Są składnikiem wielu mieszanek ziołowych. Zawierają oprócz ogromnej ilości witaminy C garbniki, karotenoidy, kwasy organiczne, olejki eteryczne, cukry, pektyny. Owoce są niezwykle bogatym źródłem witaminy C – zawierają jej dziesięciokrotnie więcej niż porzeczka czarna. Już 1-3 jej owoce w zupełności wystarczą do pokrycia dziennego zapotrzebowania człowieka na tę witaminę. Naturalna witamina zawarta w owocach jest przy tym trzykrotnie bardziej skuteczna od witaminy syntetycznej w tabletkach[potrzebny przypis]. Owoce róży mogą być używane do sporządzania przetworów i win (zob. wino z dzikiej róży). Owoce dzikiej róży zawierają również witaminy A, B1, B2,, E, K i kwas foliowy, flawonoidy, kwasy organiczne, pektyny oraz garbniki.
Działanie: słabo rozkurczające, żółciopędne, łagodnie moczopędne. Róża jest stosowana przede wszystkim jako lek ogólnie wzmacniający (bogate źródło witaminy C), ale także pomocniczo do leczenia różnych schorzeń wątroby, nerek i przewodu pokarmowego. Specjalnie przyrządzone konfitury z dzikiej róży mogą być skutecznym lekiem na chorobę zwyrodnienia stawów.
Zbiór i suszenie: owoce zbiera się, gdy dojrzeją, ale jeszcze zanim zrobią się miękkie. Suszenie ich jest dość trudne; owoce trzeba rozdrobnić, przez pierwsze 10 min. należy trzymać je w temp. ok. 100 °C, by szybko zniszczyć enzymy rozkładające witaminę C, potem suszyć w temp. ok. 50–60 °C.
Sztuka kulinarna
Z płatków wykonuje się konfitury, szczególnie nadające się do nadziewania pączków.
Kandyzowane płatki nadają się do dekoracji ciast oraz są dodatkiem do potpourri.
Z owoców wytwarza się dżemy, soki, syropy i koncentraty witaminowe. Przetwory z róży nadają się do samodzielnego spożycia, są także używane do aromatyzowania słodyczy, napojów, ciast.
Z owoców oraz płatków robi się aromatyczne herbaty.
Inne zastosowania
Z nasion wytwarza się olej z dzikiej róży.
W szkółkarstwie Rosa canina jest używana jako podkładka dla róż szlachetnych.
Pędy kwitnącej róży lub gałązki z dojrzałymi owocami są wykorzystywane do wykonywania bukietów i dekoracji wnętrz.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2017-12-03 04:15:40]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=51069853. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Ä Gustafsson. The constitution of the Rosa canina complex. „Hereditas”. 30 (3), s. 405–428, 2010. DOI: 10.1111/j.1601-5223.1944.tb02738.x. ISSN 00180661 (ang.). 
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  • Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  • The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Róża sposobem na stawy - Nauka - rp.pl, www.rp.pl [dostęp 2017-11-26]  (pol.).
  • Jan Macků, Jindřich Krejča: Atlas roślin leczniczych. Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  • K Y Lim, G Werlemark, R Matyasek, J B Bringloe i inni. Evolutionary implications of permanent odd polyploidy in the stable sexual, pentaploid of Rosa canina L. „Heredity”. 94 (5), s. 501–506, 2005. DOI: 10.1038/sj.hdy.6800648. ISSN 0018-067X (ang.). 
  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  • Anna Guttman: Dzika róża: witaminowa bomba (pol.). 2013. [dostęp 2013-02-10].
  • Serwis botaniczny Lonicera. [dostęp 21 stycznia 2008 r.].
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
  • Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
Przypisane cechy
ogólne krzew
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina jadalna
ogólne pnącze
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki białe
barwa kwiatów płatki różowe
kształt korony kwiatostan
liczba płatków płatków pięć
kształt blaszki liście jajowate
ulistnienie liście owłosione
ulistnienie ząbkowany
ulistnienie piłkowane
kolor owoców czerwone
kolor owoców purpurowe
szacowana wysokość łodygi wyższa od człowieka (> 200 cm)
pora kwitnienia maj
pora kwitnienia czerwiec
pora kwitnienia lipiec