Ruta zwyczajna Ruta graveolens

Ruta zwyczajna (Ruta graveolens L.) – gatunek rośliny z rodziny rutowatych (Rutaceae).

Liście podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne, o podługowatych odcinkach, przy czym odcinek szczytowy jest odwrotnie jajowaty.. Kwiaty obupłciowe, promieniste, zebrane w wiechowate kwiatostany, wyrastające w kątach górnych liści. Kwiaty boczne są czterokrotne, a szczytowe pięciokrotne. Płatki korony żółte, na szczycie wgłębione. Łodyga wzniesiona, o wysokości do 1 m, zwykle pojedyncza, nie owłosiona, sinozielona, dołem drewniejąca. Owoc wielonasienna torebka z trójkanciastymi, ciemnobrązowymi nasionami.

Biologia i występowanie


Pochodzi z południowo-wschodniej i wschodniej Europy (Bałkany, Bułgaria, Krym), ale rozprzestrzenił się także na afrykańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego i w Europie Południowej. Uprawiany jest w wielu krajach. Obecnie poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach i na wielu wyspach. W Polsce jest rośliną uprawianą, czasami dziczejącą (efemerofit).

Roślina wieloletnia, podkrzew, chamefit. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Cała roślina ma silny, swoisty, mało przyjemny zapach i gorzki smak. Liczba chromosomów 2n = 72, 81.


Roślina lecznicza. Jej własności lecznicze znane były już w starożytności, używano jej wówczas jako środka rozkurczowego i moczopędnego>.
Działanie: wiatropędne, żółciopędne, rozkurczowe, uspokajające, moczopędne, przeciwbólowe, pobudzające trawienie poprzez zwiększenie wydzielania soków trawiennych. Ruta zwalcza robaki – pasożyty układu pokarmowego, obniża ciśnienie krwi, poprawia krążenie obwodowe, uszczelnia ściany naczyń krwionośnych i zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne. Nie powinni jej używać alergicy oraz kobiety blondynki i rude, są bowiem bardziej podatne na uczulenia rutą, niż inne kobiety i mężczyźni.
Surowiec zielarski: liść (Folium Rutae), ziele (Herba Rutae). Zawiera: olejek eteryczny do 0,36% (metylo-n-nonyloketon do 90% i metylo-n-heptyloketon do 10%, nieznaczne ilości pinen, limonenu i cymenu), furanokumaryny do 0,1% (m.in. psoralen, bergapten, ksantotoksyna, izoimperatoryna i rutamaryna), flawonoidy do 2,2% (m.in. rutyna i kwercetyna), alkaloidy (skimianina, graweolina, arboryna i rutamina), kumaryna, umbeliferon, kwasy organiczne, witamina C, sole mineralne.
Zbiór i suszenie: przed kwitnieniem ścina się szczyty pędów i suszy w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych, a następnie osmykuje liście, odrzucając łodygi. Przy zbiorze i pracach pielęgnacyjnych używa się rękawiczek, gdyż roślina może spowodować poparzenia i przebarwienia skóry, zwłaszcza podczas letniej, słonecznej pogody.Inne zastosowania
Roślina ozdobna. Uprawiana czasami na rabatach, nadaje się też na niskie żywopłoty; jej szarozielone liście dobrze komponują się z kwiatami.
W kuchni jej świeże, młode liście używane są do konserwowania dziczyzny, aromatyzowania sałatek, surówek, mięs, duszonych potraw, kapusty, grzybów i do gotowania ryb, zaś suszone ziele wykorzystywane jest do nacierania mięs, przyprawiania bigosu, gulaszu. Ruta jest jednak bardzo gorzka. Gorycz ta zmniejsza się pod wpływem kwasów, z tego też względu ruta bardziej nadaje się do warzyw kiszonych lub marynowanych octem.
Olejku z ruty używa się do aromatyzowania niektórych koniaków, likierów i wina wermut.
Ruta używana jest do aromatyzowania niektórych herbat i napojów owocowych.
Z ziela otrzymywano dawniej żółty barwnik.
Ma silne działanie poronne, pisał o tym już Pliniusz Starszy. Do tej pory stosowana jest jako środek poronny w niektórych częściach świata. Jest jednak niebezpieczna – notowano przypadki śmiertelnych krwotoków z macicy po jej stosowaniu w celu poronnym.
Zapach ruty odstrasza koty. Wywary z ruty są też używane w biologicznej ochronie roślin.


Na Litwie i w Polsce ruta uważana była za symbol czystości i dziewictwa. Występuje w wielu ludowych piosenkach. Panna młoda przed ślubem nosiła na głowie wianek z ruty, który po nocy poślubnej palono. W średniowieczu wierzono, że zapach ruty podnieca seksualnie i wabi mężczyzn, co uzasadniało noszenie wianka z ruty przez młode kobiety, które chciały wyjść za mąż. Przysłowie o sianiu ruty oznaczało staropanieństwo. W Anglii natomiast ruta symbolizowała dawniej żal po utraconym dziewictwie.
Z rutą związane były też zabobony. Marcin Siennik w Herbarzu w 1568 r. pisał, że kto się obłoży rutą, iże miejsca gołego nie będzie, tedy taki może bazyliszka zabić bez wszelkiej szkody i obrazy.
Żydzi płacili świątyni podatek (dziesięcinę) m.in. również dostawami ruty. Wiemy o tym z Ewangelii Łukasza (11,42). Już wówczas była ona rośliną uprawną. W grę wchodzi również drugi gatunek ruty, pospolicie występujący w Izraelu – Ruta chalepensis.
W Polsce istniało dawniej przekonanie o niezwykłych własnościach tej rośliny. Wierzono, że ma moc odwracania czarów i odpędzania zła.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-03-11 19:34:35]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=52758339. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  • zbiorowe: A-Z encyklopedia. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  • A. Ożarowski, W. Jaroniewski: Rośliny lecznicze. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1989. ISBN 83-202-0472-0.
  • Discover Life Maps. [dostęp 2018-03-07].
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2015-01-10].
  • Flowers of Chania. [dostęp 2015-02-03].
  • The Plant List. [dostęp 2015-02-09].
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  • Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
Przypisane cechy
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki żółte
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiatostan
liczba płatków płatki cztery
liczba płatków płatków pięć
symetria kwiatu kwiat promienisty
kształt blaszki liście jajowate
kształt blaszki liście lancetowate
kształt blaszki liście odwrotnie jajowate
ulistnienie liście pierzaste
rodzaj owoców torebki
powierzchnia owocu kanciasta
wygląd łodygi łodyga owłosiona
wygląd łodygi łodyga wzniesiona
szacowana wysokość łodygi od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
pora kwitnienia czerwiec
pora kwitnienia lipiec
pora kwitnienia sierpień