Fiołek polny Viola arvensis

Fiołek polny (Viola arvensis Murr.) – gatunek rośliny należący do rodziny fiołkowatych (Violaceae).

Liście dolne sercowate i długoogonkowe, środkowe i górne jajowate, jajowatolancetowate, lub elipsoidalne, najszersze w połowie długości. Liście środkowe i górne mają długość do 3,5 cm, szerokośc około 1,5 cm. Wierzchołki ich blaszek są tępo zaostrzone lub tępe, brzegi karbowane lub piłkowane, nasady klinowato zwężone. Wszystkie liście brodawkowano owłosione. Przylistki pierzastodzielne, ich szczytowy, jajowaty i karbowano-piłkowany odcinek jest nieco tylko mniejszy od blaszki liściowej. Kwiaty grzbieciste o długości do 1,5 cm, wyrastające z kątów liści na szypułkach dłuższych od liści. Działki kielicha lancetowate, zaostrzone, z wyraźnymi przydatkami u nasady. Ostroga niebieskofioletowa, cienka, krótsza lub niewiele dłuższa od przydatków działek. korona krótsza od kielicha, w pełni kwitnienia jej kremowe lub żółte płatki są całkowicie rozpostarte. Dolny płatek zazwyczaj ma ciemnożółtą plamkę, górny jest w mniejszym lub wiekszym stopniu fioletowo nabiegły. Na bocznych płatkach znajdują się dwie promieniste kreski, na dolnym pięć. W gardzieli dolnego płatka dwa rzędy włosków, początkowo równoległych, głębiej rozchodzących się. Pręcików 5, słupek z esowato zgiętą i zgrubiałą pod znamieniem szyjką. Na przedniej stronie szyjki słupka brak ciemnej plamki. Ziarna pyłku zazwyczaj z pięcioma bruzdami. Łodyga ulistniona, podnosząca się lub wzniesiona, pojedyncza lub słabo rozgałęziona, o wysokości od 10 (czasami nawet od 5) cm do 20 (wyjątkowo do 35) cm. Powierzchnia u okazów wczesnowiosennych krótko odstająco owłosiona, w okresie dojrzałości owoców już naga, lub słabo, odlegle owłosiona. Owoce trójgraniasta torebka o tej samej długości co kielich. Pęka 3 klapami. Zawiera liczne, jajowate, jasnobrunatne i podłużnie bruzdowane nasiona z elajosomem.

Biologia i występowanie


Pochodzi z Azji, Europy i Afryki Północnej, rozprzestrzenił się też gdzie indziej. Obecnie jest gatunkiem kosmopolitycznym; poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach i na licznych wyspach. W Europie na północy sięga po Islandię i Półwysep Skandynawski. W Polsce jest bardzo pospolity na całym obszarze, z wyjątkiem wyższych partii gór. Status gatunku we florze Polski: prawdopodobnie archeofit.

Rozwój
Roślina jednoroczna, czasami wieloletnia. Kwitnie od kwietnia do października. Może rozmnażać się na kilka sposobów. Najczęściej przez ballochorię – gwałtownie pękająca torebka wyrzuca nasiona. W ten sposób rozsiewa się na niewielkie tylko odległości. Ale może też na dużo większe – nasiona wypadające z dojrzałych torebek są roznoszone przez mrówki (myrmekochoria). Ponieważ nie są trawione, mogą być także roznoszone przez zjadające je zwierzęta (endochoria). Jedna roślina wytwarza kilka tysięcy nasion. Optymalna temperatura ich kiełkowania wynosi 13 °C.
Siedlisko
Roślina synantropijna i segetalna. Rośnie na nieużytkach, przydrożach, terenach kolejowych oraz na polach uprawnych jako chwast, zwłaszcza w uprawach zbóż, szczególnie ozimych, oraz w uprawach roślin strączkowych, kukurydzy i ziemniaków. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Stellarietea mediae.
Oddziaływania międzygatunkowe
Na fiołku polnym pasożytują niektóre gatunki grzybów i lęgniowców: Golovinomyces orontii, Peronospora violae, Ramularia agrestis.
Genetyka i zmienność
Liczba chromosomów 2n = 34. Fiołek polny tworzy mieszańce z fiołkiem trójbarwnym (V. ×tricoloroformis Gerst.). Występuje podgatunek V. arvensis subsp. megalantha Nauenb. Roślina 1-2-letnia, o płaskiej i pachnącej koronie długości 18-25 mm i płatkach przeważnie dłuższych od działek kielicha, żółtych, górą fioletowo nabiegłych.


W medycynie ludowej fiołek polny był używany jako roślina lecznicza. Surowcem zielarskim była cała roślina. Ziele zawiera niewielką ilość alkaloidów, barwników, cukrów, kwasu winowego, ziele i korzeń zawierają dużo saponin. Wykazuje działanie moczopędnie, odtruwające. Wewnętrznie stosowano go w chorobie wieńcowej oraz nadciśnieniu, a zewnętrznie przeciwko trądzikowi młodzieńczemu.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-04-04 00:15:57]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=52538049. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • The Plant List. [dostęp 2018-02-11].
  • František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-30].
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-10].
  • Fiołek polny, bratek polny – opis, zwalczanie i zdjęcia. [dostęp 2018-02-10].
  • Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  • Jan Zabłocki: Flora Polski. Dwuliścienne. Wolnopłatkowe. Dwuokwiatowe. Rodzina: Violaceae, fiołkowate. Kraków: PAN, 1947.
  • Horst Klaaβen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limburgerhof: BASF Aktiengeselschaft, 2004.
  • Discover Life Maps. [dostęp 2018-02-11].
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Malcolm Storey: Viola arvensis Murray (Field Pansy). W: BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-11].
Przypisane cechy
ogólne roślina lecznicza
ogólne chwast
ogólne roślina użytkowa
ogólne roślina pyłkodajna
barwa kwiatów płatki fioletowe
barwa kwiatów płatki niebieskie
barwa kwiatów płatki żółte
barwa kwiatów płatki kremowe
liczba płatków płatków pięć
symetria kwiatu kwiat promienisty
symetria kwiatu kwiat grzbiecisty
symetria kwiatu grzbiecista, z ostrogą
kształt blaszki liście sercowate
kształt blaszki liście jajowate
kształt blaszki liście lancetowate
kształt blaszki liście najszersze przy końcu
kształt blaszki liście klinowate
ulistnienie liście owłosione
ulistnienie ogonek liściowy obecny
ulistnienie wcinane (wrębne, sieczne i klapowane)
ulistnienie karbowany
ulistnienie piłkowane
ulistnienie liście pierzaste
kolor owoców brązowe
rodzaj owoców torebki
rodzaj owoców kuliste
wygląd łodygi łodyga gałęzista
wygląd łodygi łodyga owłosiona
wygląd łodygi łodyga gładka
wygląd łodygi łodyga wzniesiona
pora kwitnienia kwiecień
pora kwitnienia maj
pora kwitnienia czerwiec
pora kwitnienia lipiec
pora kwitnienia sierpień
pora kwitnienia wrzesień
pora kwitnienia październik